Nu in de wijngaard: help, de druiven zijn al rijp
Wie de wijnwereld een beetje volgt, kan er momenteel moeilijk naast kijken: de druivenoogst is volop bezig. Dit jaar is dat spectaculair vroeg en het past in een duidelijke trend naar steeds vroegere oogsten. Ook 2025 was in verschillende wijnstreken een historisch vroeg oogstjaar. Maar 2026 doet er op heel wat plaatsen nog een schepje bovenop. In Bordeaux gingen begin augustus de eerste druiven er al af. In de Elzas begon de officiële oogst opnieuw vroeger dan ooit. In Champagne hetzelfde verhaal. En zelfs in België werden midden augustus al de eerste druiven geplukt.
De warme, droge lente en zomer hebben de ontwikkeling en rijping van de druiven dit jaar flink versneld. En dus moet iedereen vroeger dan voorzien in actie schieten.
De vendanges beginnen
In Frankrijk spreekt men over les vendanges - in het meervoud. Of het zo bewust bedoeld is weet ik niet, maar het past wel mooi bij wat er in de praktijk gebeurt. Op een wijndomein wordt doorgaans niet alles op hetzelfde moment geoogst. Percelen en druivenrassen zijn nu eenmaal niet allemaal tegelijk rijp.
Een vroege oogst klinkt leuk, maar komt wel met behoorlijk wat uitdagingen. Wie met de hand oogst, moet plots een hele ploeg plukkers vroeger dan gepland op de been zien te krijgen. Wie machinaal oogst, moet dan weer zorgen dat de oogstmachine klaarstaat, onderhouden en getest is. Tijdens onze laatste passage door de Bordeauxstreek, begin augustus, zagen we het zelf. De gelukkigen die over een eigen oogstmachine beschikken, waren volop aan het testen en afstellen. Hier en daar werd zelfs nog haastig groot onderhoud uitgevoerd.
Je zou natuurlijk kunnen denken: is het dan zo erg om gewoon wat langer te wachten met oogsten? Zo werkt het helaas niet.
Wanneer is een druif eigenlijk rijp?
Het bepalen van het juiste oogstmoment is een van de belangrijkste beslissingen die een wijnmaker tijdens het hele jaar neemt. De druiven moeten voldoende suiker bevatten - die tijdens de vergisting wordt omgezet in alcohol - maar tegelijk wil je voldoende zuren behouden om de wijn fris en levendig te houden.
En daarmee ben je er nog niet. Ook de aroma's moeten zich voldoende hebben ontwikkeld. Zeker bij blauwe druiven kijkt en proeft een wijnmaker ook naar de rijpheid van schillen en pitten. Zijn die nog onvoldoende rijp, dan kunnen ze harde tannines en ongewenste groene, plantaardige aroma's meegeven.
Ondertussen kan een nieuwe hittegolf de zuren verder doen dalen, kan regen de druiven doen opzwellen of rot veroorzaken en kunnen vogels, wespen of zelfs everzwijnen besluiten dat het tijd is om zelf aan de oogst te beginnen. Die laatste blijken trouwens bijzonder goed te weten wanneer druiven optimaal rijp zijn - expertise die door de meeste wijnbouwers maar matig wordt gewaardeerd.
Kortom: het perfecte oogstmoment wacht niet tot het in je agenda past.
Hard werken, maar met een heel eigen sfeer
De oogst is zonder twijfel het meest hectische moment van het jaar op een wijndomein. Er worden tientallen mensen opgetrommeld, bakken moeten proper zijn en klaarstaan, tractoren rijden af en aan, druiven worden afgevoerd en in de wijnkelder, waar de druiven wijn worden, wacht alweer een volgende ploeg. Alles moet op elkaar aansluiten en voortdurend tikt de klok.
En toch kan het in de wijngaard zelf verrassend stil zijn. Zeker bij handmatige pluk verspreidt de ploeg zich 's ochtends over de rijen. Voor je het weet staat iedereen tientallen of honderden meters uit elkaar, gebogen tussen de wijnstokken. Je hoort vaak lange tijd bijna niets. Rondom: alleen lange rijen wijnstokken en mensen die geconcentreerd hun eigen stukje afwerken.
Dat contrast is typisch voor de vendanges: enerzijds een behoorlijke logistieke operatie, maar midden in de wijngaard soms urenlang rustig, bijna eenzaam werk. Eenzaam betekent overigens niet ongezellig. De oogst brengt ieder jaar opnieuw een bijzondere groep mensen samen. Vrienden komen helpen, vaste seizoenplukkers keren terug en nieuwe gezichten schuiven mee aan. Tijdens het plukken wordt er soms weinig gezegd, maar aan het einde van een rij, tijdens de pauzes of bij een gezamenlijke maaltijd des te meer.
Er wordt hard gewerkt, maar er worden ook verhalen uitgewisseld, nieuwe mensen leren elkaar kennen en oude bekenden zien elkaar na een jaar weer terug. Een paar dagen of weken lang leeft bijna alles op het ritme van de druiven.
Tegelijk tikt de klok verder, want druiven worden liefst zo koel en zo snel mogelijk naar de wijnkelder gebracht. Warm fruit - zeker wanneer druiven al wat gekneusd zijn - is gevoeliger voor oxidatie en ongewenste activiteit van microben. Daarom wordt vaak 's nachts of heel vroeg in de ochtend geoogst.
En nee: de wijnkelder ligt lang niet altijd romantisch midden tussen de wijnranken. Soms moeten de druiven nog een eind veilig en voorzichtig worden vervoerd. Dat komt er dus ook nog eens bij.
Iedereen paraat in de wijnkelder
Ondertussen wacht in de wijnkelder een tweede ploeg. Daar worden de druiven ontvangen en begint de vinificatie.
De druiven worden na aankomst eventueel nog gesorteerd. Blauwe druiven kunnen volledig of gedeeltelijk worden ontsteeld - of helemaal niet, afhankelijk van de wijn die men wil maken. Witte druiven gaan doorgaans vrij snel richting pers.
Bakken, pompen, persen, sorteertafels, tanks: alles draait. En dat moet allemaal snel, georganiseerd én zo hygiënisch mogelijk gebeuren. Want druivensap vol suiker is niet alleen interessant voor een wijnmaker. Gisten en bacteriën vinden dat minstens even aantrekkelijk.
De kroon op een jaar werk
Wat we hierboven beschreven, klinkt allemaal behoorlijk hectisch en stresserend, en dat is het ook.
Maar tegelijk zijn de vendanges voor veel wijnbouwers het mooiste moment van het jaar.
Na maanden snoeien, aanbinden, toppen, behandelen, ontbladeren, wachten, kijken naar de lucht en nóg eens naar de weersvoorspelling kijken, komt eindelijk binnen waarvoor ze al die tijd gewerkt hebben: de druiven zijn er.
En tussen de drukte, het vroege opstaan, de plukkers, volle bakken en draaiende persen zit ook iets feestelijks: dit is de kroon op het werk in de wijngaard.
Vanaf nu verschuift het werk naar de kelder.
De oogst is de kroon op een seizoen werk in de wijngaard - en tegelijk het begin van iets nieuws: druiven worden wijn.
Opmerkingen